مطالبه گری و نظارت مردم بر عملکرد مسئولان

امر به معروف و نهی از منکر، یکی از ارکان دین مبین اسلام محسوب می‌شود که اهمیت بسیاری دارد؛ به گونه‌ای که ترک آن، عواقب بسیار سنگینی برای مسلمانان و جامعه اسلامی به همراه دارد. به همین دلیل، امر به معروف و نهی از منکر بر همه مسلمانان چه حاکمان و چه شهروندان واجب است.

یکی از مهمترین مصادیق امر به معروف و نهی از منکر، امر به معروف و نهی از منکر حاکمان و مسئولان جامعه اسلامی می‌باشد؛ چرا که ظهور منکر در مسئولان حکومت، می‌تواند جامعه اسلامی را فاسد کرده و به انحطاط بکشاند.

اما مسئله‌ای که وجود دارد این است که برای امر به معروف و نهی از منکر حاکمان و مسئولان، نیاز به اطلاعات پیرامون عملکرد آن‌ها می‌باشد؛ چرا که تا وقتی اطلاعاتی در دست نباشد، نمی‌توان قضاوت کرد که عملکرد یک مسئول خوب است یا بد؛ به عبارت دیگر، ارائه اطلاعات عملکرد مسئولان، زمینه انجام امر به معروف و نهی از منکر را فراهم می‌کند.

بنابراین با توجه به اینکه همه مسلمانان در راستای تحقق امر به معروف و نهی از منکر مسئولند، حاکم باید مردم را در جریان عملکرد مسئولان حکومتی قرار دهد تا زمینه انجام امر به معروف و نهی از منکر ایجاد شود.

از طرفی چون ارائه اطلاعات، زمینه ساز اجرایی شدن امر به معروف و نهی از منکر می‌باشد، خود یک معروف به حساب می‌آید که در صورت عملی نشدن آن توسط حاکم، مردم باید حاکم را امر به ارائه اطلاعات کنند؛ زیرا این مورد از مصادیق امر به معروف می‌باشد.

 

ساز و کار ارائه اطلاعات توسط مسئولان

در زمان‌های گذشته، به دلیل کوچک بودن جوامع، اطلاعات حکومتی کمتری وجود داشت و مردم از عملکرد حاکمان خود آگاهی می‌یافتند.

اما در دوران کنونی که گستره حاکمیت بسیار افزایش یافته و ساختارهای حکومتی بسیار پیچیده‌تر شده‌اند، نمی‌توان از ساز و کارهای قدیمی برای ارائه اطلاعات استفاده کرد؛ زیرا این ساز و کارها در شرایط کنونی جوامع، ناکارآمد می‌باشند.

در جوامع کنونی و با پیشرفت تکنولوژی، ساز و کار جدیدی برای ارائه اطلاعات وجود دارد؛ ساز و کاری به اسم شفافیت. شفافیت، مقوله‌ای است که با اصلاح ساختارها و زیرساخت، اطلاعات عملکرد مسئولان را به صورت طبقه‌بندی شده و مبتنی بر وب، در اختیار مردم قرار می‌دهد.

این اطلاعات در هر زمان در دسترس مردم قرار می‌گیرد و افراد در هر کجا که باشند، می‌توانند اطلاعات منتشر شده را مشاهده کنند.

به عبارت‌دیگر، با ایجاد شفافیت، زمینه تحقق امر به معروف و نهی از منکر مسئولان به وجود می‌آید. با توجه به مطالب ذکر شده، بهترین راه ممکن برای تحقق امر به معروف و نهی از منکر در دوران کنونی، شفافیت می‌باشد.

به همین دلیل، هم بر حاکمان لازم است تا ساز و کار شفافیت را ایجاد کنند و هم بر مردم لازم است تا تحقق شفافیت را از مسئولان مطالبه کنند؛ چرا که این مطالبه، خود امر به معروف می‌باشد.

 

جلب اعتماد مردم و افزایش مشارکت

قدرت یک نظام سیاسی و یک حکومت، به اندازه پشتوانه مردمی آن حکومت است. اگر حکومتی دارای پشتوانه مردمی نباشد، همانند درختی است که ریشه آن خارج از خاک بوده و با وزش یک باد، سقوط خواهد کرد؛ اما اگر حکومتی بتواند پشتوانه مردمی خود را تقویت کند، به راحتی می‌تواند با همکاری مردم، موانع پیش روی خود را یکی پس از دیگری کنار بزند و به اهداف خود برسد.

اما ایجاد و تقویت پشتوانه مردمی، شرط مهمی دارد و آن شرط عبارت است از جلب اعتماد مردم به حکومت. یک نظام سیاسی برای آن که بتواند مردم را حامی خود قرار دهد، ابتدا باید اعتماد آنان را جلب کند تا هنگامی که نیاز به مشارکت مردم در رفع موانع به وجود آمد، مردم به صورت پرشور در صحنه حاضر شوند.

یکی از مهمترین راه حل‌های جلب اعتماد مردم، ایجاد ساز و کار نظارت مردم بر عملکرد مسئولان است؛ چرا که مردم در این صورت در جریان امور قرار می‌گیرند، تلاش حکومت برای خدمت به خود را می‌بینند و اعتمادشان نسبت به حکومت اسلامی افزایش می‌یابد. از طرفی، با تحقق نظارت مردم بر عملکرد مسئولان، مردم در جریان مشکلات و موانع پیش روی نظام اسلامی قرار گرفته و برای رفع آن مشکلات، وارد میدان می‌شوند.

بنابراین تحقق نظارت مردم از این منظر نیز بسیار مهم می‌باشد و دوام نظام اسلامی را تضمین می‌کند.

 

مقام معظم رهبری در مورد مشارکت مردم می‌فرمایند:

اعتماد به مردم، عقیده‌ واقعی به مشارکت مردم. بعضی‌ها اسم مردم را می‌آورند؛ اما حقیقتا اعتقادی به مشارکت مردم ندارند. بعضی اسم مردم را می‌آورند؛ اما به مردم اعتماد ندارند. بنای جمهوری اسلامی بر اعتماد به مردم و اعتقاد به مشارکت مردم است. همچنین ایشان راه علاج مشکلات کشور را مشارکت مردم می‌دانند: همه‌ ملت ایران، بخصوص نخبگان، جوانان، دانشجویان و کسانی که حوزه‌ تأثیری فراتر از حول‌وحوش خودشان دارند، بدانند امروز علاج همه‌ مشکلات این کشور، همبستگی و مشارکت عمومی است.

مقام معظم رهبری شرط تحقق مشارکت را اعتماد می‌دانند؛ به همین دلیل، هدف دشمن را از بین بردن اعتماد مردم، معرفی می‌کنند:

دشمنان ملت ایران می‌دانند که وقتی اعتماد وجود نداشت، مشارکت ضعیف خواهد شد؛ وقتی مشارکت و حضور در صحنه ضعیف شد، مشروعیت نظام دچار تزلزل خواهد شد؛ آن‌ها این را می‌خواهند؛ هدف دشمن این است. می‌خواهند اعتماد را بگیرند تا مشارکت را بگیرند، تا مشروعیت را از جمهوری اسلامی بگیرند.

در همین راستا، ایشان می‌فرمایند: حضور مردم چه جوری است؟ این، همان نکته‌ اصلی است. اینجاست که مسئولان باید زمینه‌ها را، مدلها را، فرمولهای عملی و قابل فهم عموم را، فرمولهای اعتمادبخش را برای مشارکت مردم فراهم کنند. در هر بخشی می شود این کارها را کرد. هم قوه‌ مجریه، هم قوه‌ قضائیه، هم قوه‌ مقننه به شیوه‌ خاص خود میتوانند این را تأمین کنند؛ از ابتکار مردم، از فکر مردم، از نیرو و انگیزه‌ مردم، از نشاط جوانیِ جوانان ما – که قشر عظیم و وسیعی هستند – می توانند استفاده کنند؛ این جزو کارهائی است که باید ان‌شاءاللَّه با سازوکار شفاف از سوی مسئولان انجام بگیرد.

همانگونه که از این بیانات هم پیداست، اعتماد مردم، مبنای مشارکت مردم می‌باشد. همچنین برای تحقق مشارکت مردم، به ساز و کار اعتمادبخش شفاف و روشن نیاز است؛ و ساز و کار نظارت مردم، اعتمادبخش‌ترین و شفاف‌ترین ساز و کار برای تحقق این امر می‌باشد که با تحقق آن، نظام اسلامی می‌تواند از ابتکار و فکر و نیرو و انگیزه مردم استفاده کند و سرعت پیشروی جامعه به سمت آرمان‌های انقلاب را افزایش دهد.

 

کارآمدی نظارت مردم نسبت به سیستم های نظارتی متمرکز

در سیستم‌های نظارت متمرکز، یک سازمان برای نظارت بر عملکرد مسئولان تشکیل می‌شود. اما مشکل اصلی سازمان‌های نظارت این است که خود دچار فساد و ناکارآمدی می‌شوند؛ فسادهایی از قبیل رشوه گرفتن، رانت خواری و … . به همین دلیل، باید سازمان دیگری را برای نظارت بر سازمان اول تشکیل داد.

این سلسله به همین صورت ادامه پیدا می‌کند و فایده‌ای به جز هزینه‌ بیشتر برای حکومت ندارد. اما اگر ساز و کار نظارت مردمی فراهم شود، به دلیل اینکه امکان پرداخت رشوه به مردم وجود ندارد و همچنین به دلیل گسترگی طیف ناظران می‌توان اغلب مسئولان و سازمان‌ها را تحت نظارت قرار داده و به راحتی و با هزینه بسیار کمتر نظارتی بسیار قوی‌تر به وجود آورد.

بنابراین با توجه به فواید و آثار بالای نظارت مردم بر عملکرد مسئولان، اگر ساز و کار و زیر ساخت‌های مورد نیاز برای تحقق آن فراهم شود، می‌توان با هزینه و انرژی بسیار کمتر، فساد را کاهش داده و کارآمدی مسئولان را افزایش داد، حکومت اسلامی را تقویت کرد و سرعت حرکت به سمت آرمان‌های انقلاب اسلامی را چندین برابر افزایش داد.

 

پاسخگویی مسئولان در برابر عملکردشان

یکی از مهمترین فواید نظارت، جلوگیری از لغزش مسئولان می‌باشد. از طرفی، نظارت نیز پاسخگویی مسئولان در برابر عملکردشان را به همراه دارد.

در همین راستا، مقام معظم رهبری می‌فرمایند:

گفتم مسئولان بلند پایه ی کشور، قوای سه گانه، از خود رهبری تا آحاد مأموران و مدیران، همه باید پاسخگو باشند؛ پاسخگوی کار خود، پاسخگوی تصمیم خود، پاسخگوی سخنی که بر زبان آورده اند و تصمیمی که گرفته اند؛ این معنای پاسخگویی است؛ این یک حقیقت اسلامی است و همه باید به آن پایبند باشیم. هر انسان وقتی می خواهد حرفی بزند، اگر بداند در مقابل این حرف باید پاسخگو باشد، یک طور حرف خواهد زد؛ اما اگر بداند مطلق العنان است و پاسخگو نیست، طور دیگری حرف خواهد زد. انسان وقتی می خواهد تصمیم بگیرد و عمل کند، اگر بداند در مقابل اقدام خود پاسخگو خواهد بود، یک طور عمل می کند؛ اما اگر احساس کند نه، مطلق العنان است و از او سؤال نمی شود و او را به بازخواست نمی کشند، طور دیگری عمل می کند.

با توجه به این بیانات، پاسخگویی یک حقیقت اسلامی محسوب می‌شود. از طرفی، پاسخگویی باعث می‌شود تا مسئولان چه در رفتار و چه در گفتار، دچار لغزش نشوند.

فایده دیگر نظارت، شناختن مسئولان خادم و زحمتکش و تقدیر از آنان است. این امر خود باعث می‌شود تا مسئولان به انجام دادن هر چه بهتر مسئولیت‌هایشان تشویق شوند.

دیدگاه‌ها  

0 #1 همشهری 1400-10-24 12:56
امیدواریم مسئولان جدید منطقه آزاد اروند شفافیت و پاسخگویی را در پیش بگیرند

نوشتن دیدگاه